Cấm xăng theo giờ và xu hướng loại bỏ xe nhiên liệu hóa thạch: Các thành phố lớn đã áp dụng như thế nào?

Việc Hà Nội vừa công bố lộ trình cấm xe máy xăng trong khu vực Vành đai 1 từ ngày 1/7/2026 đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Đây là bước đi đưa thủ đô gia nhập xu hướng toàn cầu về kiểm soát khí thải. Thực tế, khái niệm hạn chế phương tiện hay cấm xăng theo giờ (áp dụng vào khung giờ cao điểm hoặc 24/7 tùy khu vực) đã được nhiều quốc gia triển khai từ hàng chục năm trước với các cấp độ khác nhau.

1. Trung Quốc: Tiên phong với các lệnh cấm triệt để

Trung Quốc được xem là quốc gia quyết liệt nhất trong việc loại bỏ xe máy xăng khỏi nội đô. Thay vì áp dụng cấm xăng theo giờ một cách ngắt quãng, nhiều thành phố tại đây đã chuyển sang cấm hoàn toàn hoặc hạn chế vĩnh viễn theo khu vực.

• Bắc Kinh (Từ những năm 1980): Thủ đô này là một trong những nơi sớm nhất thế giới áp dụng biện pháp hạn chế. Ban đầu, lệnh cấm/hạn chế xe máy xăng được áp dụng tại khu vực trung tâm (Vành đai 3) và mở rộng dần. Song song với việc cấm lưu thông, Bắc Kinh áp dụng tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt và quy định đăng kiểm khắt khe để loại bỏ dần phương tiện cũ nát.

• Thượng Hải (Từ 2002): Thành phố này chọn cách kiểm soát đầu vào bằng việc ngừng cấp biển số mới cho xe máy xăng/diesel. Đối với xe cũ, quy định “hết niên hạn” được áp dụng sau 13 năm hoặc 120.000 km vận hành, buộc người dân phải chuyển đổi phương tiện.

• Thâm Quyến (Từ 2003): Bắt đầu từ việc cấm xe máy xăng trên một số tuyến đường trọng điểm, sau đó mở rộng ra toàn bộ nội đô. Điểm khác biệt là Thâm Quyến kết hợp lệnh cấm với chính sách khuyến khích xe máy điện và đầu tư hạ tầng sạc/đổi pin đồng bộ.

• Quảng Châu (Từ 2007): Áp dụng cấm toàn bộ xe máy xăng tại khu trung tâm và dừng cấp đăng ký mới.

Tính đến năm 2025, ước tính có khoảng 200 thành phố tại Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp tương tự.

2. Châu Âu: Từ “Cấm xăng theo giờ” đến Vùng phát thải thấp (LEZ)

Tại Châu Âu, thay vì cấm cứng nhắc ngay lập tức, các thành phố sử dụng cơ chế tài chính và các vùng LEZ (Low Emission Zone) – nơi các quy định thường hoạt động như một hình thức cấm xăng theo giờ hoặc cấm vĩnh viễn đối với xe không đạt chuẩn.

• London, Anh (Mô hình ULEZ): Từ năm 2019, London thiết lập Vùng Phát thải Siêu thấp (ULEZ). Các phương tiện không đạt chuẩn khí thải vẫn có thể vào nhưng phải trả mức phí rất cao. Tháng 8/2023, vùng này mở rộng ra toàn bộ Greater London (1.500 km²), ảnh hưởng đến 9 triệu dân. Kết quả: Số xe không đạt chuẩn giảm 45% (khoảng 77.000 xe/ngày), tỷ lệ tuân thủ đạt 95%.

• Paris, Pháp: Paris áp dụng hệ thống tem nhãn môi trường (Crit’Air). Các xe có mức phát thải cao (thường là xe đời cũ) bị cấm vào nội đô trong các khung giờ cụ thể (ví dụ từ 8h sáng đến 8h tối các ngày trong tuần) – đây chính là hình thức cấm xăng theo giờ điển hình. Mục tiêu đến năm 2030, khu vực trung tâm Paris chỉ cho phép phương tiện “không phát thải”.

• Đức (Berlin, Cologne, Hanover): Từ năm 2005, các thành phố này thiết lập Vùng Phát thải Thấp (LEZ). Chỉ xe xăng đạt chuẩn Euro 1 trở lên và xe diesel đạt Euro 4 trở lên mới được phép lưu thông, qua đó loại bỏ xe cũ một cách tự nhiên.

3. Na Uy: Sử dụng đòn bẩy kinh tế thay vì lệnh cấm

Khác với các quốc gia áp dụng lệnh cấm xăng theo giờ hay cấm vùng, Na Uy sử dụng chính sách thuế để định hướng hành vi:

• Miễn thuế nhập khẩu và VAT cho xe điện.

• Miễn phí đỗ xe, cho phép đi vào làn xe buýt.

• Giảm 75% phí đường cao tốc cho xe điện.

Kết quả, năm 2023, hơn 80% xe mới bán ra tại Oslo là xe điện, chứng minh hiệu quả của việc dùng lợi ích kinh tế để thay thế xe xăng.

4. Xu hướng tại khu vực Châu Á

Các nước láng giềng cũng đang rục rịch với các kế hoạch loại bỏ xe xăng:

• Indonesia: Đặt mục tiêu 2 triệu xe máy điện vào năm 2025 thông qua các quy định trợ giá và hạn chế xe xăng để giảm 29% khí thải nhà kính vào năm 2030.

• Đài Loan (Trung Quốc): Từng công bố lộ trình loại bỏ xe máy xăng vào năm 2035 và ô tô xăng vào năm 2040, kết hợp trợ cấp mua xe điện và phủ kín trạm sạc.

5. Tổng hợp lộ trình áp dụng tại các thành phố lớn

6. Kết luận

Dù áp dụng hình thức cấm xăng theo giờ, thu phí khí thải hay cấm triệt để theo khu vực, các đô thị lớn trên thế giới đều hướng tới một mục tiêu chung: trả lại bầu không khí sạch cho cư dân. Lộ trình cấm xe máy xăng tại Vành đai 1 từ năm 2026 của Hà Nội là bước đi phù hợp với quỹ đạo này, tận dụng các bài học kinh nghiệm từ quốc tế để triển khai hiệu quả và bền vững.

Hãy theo dõi COR55 để liên tục cập nhật những thông tin mới nhất nhé. Tham khảo một số bài viết thêm tại đây:

• Có nên sử dụng dung dịch vệ sinh buồng đốt
• Phụ gia xăng dầu diesel COR55